Loading...
Aanzetten tot rechtsstatelijke belastingheffing: Thomas van Aquino’s visie in historische context
Gribnau,Hans
Gribnau,Hans
Abstract
De middeleeuwen worden nog te vaak gezien als de donkere eeuwen waarin niets interessants gebeurde. Zowel op maatschappelijk, politiek, rechtsgeleerd en politiek-filosofisch gebied deden zich echter belangrijke ontwikkelingen voor. De late middeleeuwen worden gekenmerkt door bijvoorbeeld verstedelijking, de opkomst van de bedelorden en universiteiten, professionalisering van het bestuur en versterking van de kerkelijke hiërarchie. Er deden zich ook tal van machtsverschuivingen voor. Dergelijke maatschappelijke en (machts)politieke veranderingen gingen gepaard met rechtsgeleerde en politiek-filosofische innovaties. De herontdekking van oude rechtsgeleerde bronnen en de politiek-filosofische werken van met name ARISTOTELES leidden tot denken over de verhouding tussen vorst en samenleving. De vorst werd de zorg voor de samenleving, het algemeen belang, toegedicht. De vorst was gebonden aan het recht, met name gewoonterecht, maar kon ook soms, in bijzondere tijden, zelf recht maken. Machtsuitoefening was daardoor in zekere mate aan het recht onderworpen. Burgers van steden hadden een bevoorrechte juridische status waaraan een vorm van zeggenschap was verbonden. Een zekere verdeling van macht werd geïnstitutionaliseerd. Begrippen als machtsdeling, algemeen welzijn, macht en tegenmacht, zeggenschap en de heerschappij van het recht suggereren sporen van de rechtsstaat.Het kan niet anders dan dat dergelijke ontwikkelingen invloed hadden op het denken over belastingen – waarvan de praktijk gekenmerkt werd door privileges en vaak door willekeur. Die invloed onderzoek ik aan de hand van een sleutelfiguur uit de late middeleeuwen, Thomas VAN AQUINO. Zijn werk biedt een grote synthese van theologie en filosofie. Bij hem zien we de uitdrukkelijke erkenning van het belang van wetgeving en een reflectie op het fenomeen wet zelf. Hij heeft ook een visie op de functie van belastingen, maar ook op de beperkingen die voor belastingen moeten gelden. Hier is echter sprake van een kennislacune, die dan ook de aanleiding vormt voor dit onderzoek. Enerzijds besteden algemene beschouwingen over de politieke, sociale en rechtsfilosofie van Thomas van Aquino slechts sporadisch aandacht aan belastingen en de juridische inbedding die hij ontwikkelt. Anderzijds besteden degenen die exclusief op zijn opvattingen over belastingen focussen weinig aandacht aan de – voor een goed begrip noodzakelijke – historische context daarvan. De centrale vraag van deze bijdrage is derhalve: in welke (ideeën)historische context moeten de sporen van rechtsstatelijke belastingheffing bij Thomas VAN AQUINO worden begrepen?
Description
Date
2025-05-20
Journal Title
Journal ISSN
Volume Title
Publisher
Knops Publishing
Files
Research Projects
Organizational Units
Journal Issue
Keywords
Thomas van Aquino, Thomas Aquinas, taxation, belastingheffing, feodalisme, urbanisering, bedelorden, belastinggeschiedenis, Universiteitsgeschiedenis, corporatisme, soevereiniteit, Burgerschap, checks and balances, Scholastic Theology (c. 1200-1500), Natuurrecht, wetsbegrip, SDG 16 - Peace, Justice and Strong Institutions
Citation
Gribnau, H 2025, Aanzetten tot rechtsstatelijke belastingheffing : Thomas van Aquino’s visie in historische context. in A Van den Vijver & S De Raedt (eds), Liber amicorum Bruno Peeters. Knops Publishing, Herentals, pp. 461-498.
License
info:eu-repo/semantics/openAccess