Loading...
Ontvang wat je bent: De wisselwerking tussen het begrip liefde en de betekenis van het sacrament van de tafel van de Heer bij Augustinus
Brussee,Eugène
Brussee,Eugène
Abstract
De onderzoeksvraag van deze dissertatie richt zich op de samenhang tussen het begrip liefde en de betekenis van het sacrament van de tafel van de Heer in de vijf onderzochte paaspreken van Augustinus (227, 228B, 229, 229A en 272). Het onderzoek onderscheidt zich door een gedetailleerde analyse van de structuur van de preken, het gebruik van Schriftteksten en liturgische handelingen, om zo te verhelderen hoe de relatie tussen liefde en lichaam van Christus bij Augustinus theologisch kan worden geïnterpreteerd. Na een algemene inleiding, waarin de vijf paaspreken en de daarover verschenen literatuur worden besproken, schetst deel I de thematische en theologische context van de paaspreken. Daarbij wordt gekeken naar Augustinus’ visie op het thema liefde, zijn opvattingen over het lichaam van Christus, de door hem besproken Bijbelcitaten uit 1 Korintiërs, de liturgische praktijken in de eerste eeuwen van het christendom, zijn predikantschap en zijn omgang met de Bijbel. In deel II volgt de analyse van de vijf paaspreken van Augustinus. Nadat van elke preek de Latijnse tekst en een werkvertaling zijn weergegeven, wordt een eigen indeling van de preek voorgesteld en een analyse van elk onderdeel gegeven. Daarbij wordt aandacht besteed aan relevante Latijnse termen, Augustinus’ gebruik van de Bijbel en de liturgische teksten en handelingen die hij aanhaalt. In de algemene conclusies komt naar voren hoe Augustinus in zijn vijf paaspreken de thema’s liefde en de kerk als lichaam van Christus behandelt, geïnspireerd door 1 Korintiërs. Hij richt zich tot de pasgedoopten en legt uit dat het geheiligde brood en de geheiligde wijn symbool staan voor henzelf als ledematen van Christus’ lichaam. Augustinus benadrukt dat eenheid, voortkomend uit onderlinge liefde, essentieel is om deze sacramenten waardig te ontvangen. Liefde wordt hierbij niet alleen als opdracht gezien, maar ook als genade die door de Heilige Geest in de sacramenten wordt geschonken. Augustinus vergelijkt de bereiding van brood en wijn met de initiatie van de pasgedoopten en gebruikt deze symboliek om hen tot eenheid aan te sporen. Hij benadrukt dat liefde voor God, de naaste en zichzelf één ondeelbare eenheid vormen. Daarmee sluit hij aan bij het Bijbelse dubbelgebod van de liefde en wordt een verschuiving zichtbaar ten opzichte van zijn eerdere opvatting, waarin de naastenliefde slechts gold als opstap naar de liefde tot God. Daarnaast bespreekt Augustinus het onwaardig ontvangen van de sacramenten, geïnspireerd door 1 Korintiërs 11:27–29, en actualiseert hij dit door het te verbinden met waakzaamheid tegenover verkeerde leerstellingen en met de donatistenstrijd. In zijn paaspreken gebruikt Augustinus liturgische teksten en handelingen, zoals het sursum corda (omhoog de harten) en de vredeskus, om zijn boodschap over de kerk als lichaam van Christus te versterken. Hij benadrukt dat de geheiligde gaven van brood en wijn verwijzen naar de pasgedoopten zelf, mits zij in liefde en vrede met elkaar leven. Augustinus is beïnvloed door zowel Latijnse als Griekse kerkvaders, die – net als hij – de deelname aan het sacrament verbinden met deelname aan het lichaam van Christus. Hij onderscheidt zich echter van andere kerkvaders door deze deelname mede afhankelijk te maken van de liefde van de gelovigen. De aanbevelingen benadrukken de noodzaak van systematisch onderzoek naar de structuur, exegetische methoden, liturgische integratie en thematische samenhang in de preken van Augustinus. Dergelijk onderzoek kan leiden tot nieuwe inzichten in de verbindingen tussen de Griekse en Latijnse kerkvaders en de inhoudelijke rijkdom van Augustinus’ werk. Omdat de kerkvader stelt dat het offer op de tafel van de Heer verwijst naar de op God gerichte barmhartige liefde, verbindt hij het lichaam van Christus met de zorg van de kerk voor mensen in nood. Dit opent de weg voor verder onderzoek naar de relatie tussen kerkelijke caritas en de hedendaagse eucharistieviering. ___ This dissertation explores the relationship between the concept of love and the meaning of the sacrament of the Lord’s Table in Augustine’s five Easter sermons. The study distinguishes itself by offering a detailed analysis of the structure of the sermons, their use of Scripture, and the integration of liturgical actions, with the aim of clarifying the theological relationship between love and the body of Christ. Following a general introduction, in which the five Easter sermons and the related scholarship are discussed, Part I outlines the thematic and theological context of these sermons. The analysis considers Augustine’s conception of love, his understanding of the body of Christ, his treatment of biblical passages from 1 Corinthians, the liturgical practices of the early centuries of Christianity, his pastoral ministry, and his engagement with Scripture. Part II offers a detailed analysis of each of Augustine’s five Easter sermons. For every sermon, the Latin text and a working translation are presented, followed by a proposed structural division and an analysis of each section. The discussion focuses on relevant Latin vocabulary, Augustine’s use of Scripture, and the liturgical texts and practices he cites. Each analysis concludes with a summary of the principal findings. The overall conclusions reveal how Augustine, inspired by 1 Corinthians, addresses the themes of love and the Church as the body of Christ in his five Easter sermons. He speaks to the newly baptized, explaining that the consecrated bread and wine symbolize themselves as members of Christ’s body. Augustine emphasizes that unity, born of mutual love, is essential for the worthy reception of the sacraments. Love is seen not only as a command but also as grace bestowed by the Holy Spirit through the sacraments. He compares the preparation of bread and wine to the initiation of the newly baptized, using this symbolism to call them to unity. He stresses that love of God, neighbour, and self forms an inseparable whole. In this way, he aligns with the biblical double commandment of love and moves beyond his earlier view, in which love of neighbour was merely a step toward love of God. Augustine also discusses the unworthy reception of the sacraments, drawing on 1 Corinthians 11:27–29, and updates this message by linking it to vigilance against false teachings and to the Donatist controversy. In his five Easter sermons, Augustine uses liturgical texts and rituals—such as the sursum corda (“lift up your hearts”) and the kiss of peace—to reinforce his message about the Church as the body of Christ. He emphasizes that the consecrated gifts of bread and wine refer to the newly baptized themselves, provided they live together in love and peace. According to Augustine, the sacraments symbolize not only union with Christ but also mutual love among the members of his body. Augustine is influenced by both Latin and Greek Church Fathers, who, like him, associate participation in the sacrament with participation in the body of Christ. Unlike some other Fathers, however, he makes this participation partly dependent on the believer’s love. The final recommendations highlight the need for systematic study of the structure, exegetical methods, liturgical integration, and thematic coherence in Augustine’s sermons. Such research could yield new insights into the connections between the Greek and Latin Church Fathers and the rich theological content of Augustine’s work. Since the Church Father teaches that the offering on the Lord’s Table points to merciful love directed toward God, he links the body of Christ with the Church’s care for those in need. This opens the way for further research into the relationship between ecclesial charity and contemporary Eucharistic celebration.
Description
Date
2025
Journal Title
Journal ISSN
Volume Title
Publisher
Open Press Tilburg University
Files
Research Projects
Organizational Units
Journal Issue
Keywords
Citation
Brussee, E 2025, 'Ontvang wat je bent : De wisselwerking tussen het begrip liefde en de betekenis van het sacrament van de tafel van de Heer bij Augustinus', Doctor of Philosophy, Tilburg University, Tilburg. https://doi.org/10.26116/tst.10325467
License
info:eu-repo/semantics/openAccess